Wederkerende werkwoorden & voornaamwoorden
Ik voel me goed vandaag.
Wat het is
Een wederkerend werkwoord gebruik je als het onderwerp en het lijdend voorwerp dezelfde persoon zijn: als iemand iets bij zichzelf doet. Het Nederlands zet meteen na het werkwoord een wederkerend voornaamwoord.
- Zelfzorg: Ik was me elke ochtend.
- Gevoelens en lichamelijke toestand: Ik ontspan me in het weekend.
- Werkwoorden die alleen wederkerend bestaan, zonder niet-wederkerende betekenis: Hij vergist zich vaak.
Hoe je hem vormt
Formule: kies het wederkerend voornaamwoord dat bij het onderwerp past, vervoeg het werkwoord zoals gewoonlijk, en zet het voornaamwoord er meteen achter.
Elk persoonlijk voornaamwoord heeft zijn eigen wederkerend voornaamwoord. Let op u: dat kan zowel u als zich zijn.
| Onderwerp | Wederkerend voornaamwoord |
|---|---|
| ik | me |
| jij | je |
| u | u / zich |
| hij, zij/ze | zich |
| wij/we | ons |
| jullie | je |
| zij/ze | zich |
Hier getoond met voelen: alleen het wederkerend voornaamwoord verandert mee met het onderwerp, de werkwoordsuitgang volgt gewoon het patroon van de tegenwoordige tijd.
| Voornaamwoord | zich voelen |
|---|---|
| ik | voel me |
| jij | voelt je |
| u | voelt u / zich |
| hij, zij, het | voelt zich |
| wij | voelen ons |
| jullie | voelen je |
| zij | voelen zich |
Spelling: het werkwoord volgt nog steeds de stamregels van de tegenwoordige tijd
Een wederkerend voornaamwoord toevoegen verandert niets aan de spelling van het werkwoord zelf. Dezelfde drie regels van de tegenwoordige tijd gelden nog steeds (klinker verdubbelen, dubbele medeklinker laten vallen, v/z wordt f/s):
| Heel werkwoord | ik |
|---|---|
| wassen | was me |
| verbazen | verbaas me |
| schamen | schaam me |
Deze vormen komen rechtstreeks uit de werkwoordenlijst die onze quiz oefent.
Altijd wederkerend, of soms?
Niet elk wederkerend werkwoord gedraagt zich hetzelfde:
- Sommige werkwoorden bestaan alleen met een wederkerend voornaamwoord, zonder niet-wederkerende betekenis: zich vergissen, zich realiseren, zich gedragen.
- Andere kunnen allebei, en het voornaamwoord verandert de betekenis: Ik was de auto versus Ik was me.
Veelgemaakte fouten
Laat het wederkerend voornaamwoord bij het onderwerp passen, niet standaard zich. Ik was zich is fout: bij ik hoort me, dus wordt het Ik was me.
Sommige werkwoorden werken helemaal niet zonder hun wederkerend voornaamwoord. Ik vergis is geen complete zin; alleen Ik vergis me is dat wel.
Veelgestelde vragen over wederkerende werkwoorden
Is er een regel om te weten welke werkwoorden wederkerend zijn?+
Niet aan de betekenis alleen. Wederkerende werkwoorden leer je per werkwoord uit je hoofd, net zoals je hebben of zijn leert voor de voltooide tijden; een goed woordenboek zet er zich bij in het trefwoord.
Mag ik altijd zichzelf gebruiken in plaats van me, je of zich?+
Alleen voor nadruk. De gewone vormen (me, je, zich, ons) zijn de standaard; voeg -zelf toe als je wilt benadrukken dat het onderwerp het echt bij zichzelf doet: Zij ziet zichzelf in de spiegel.
Waarom neemt u soms zich in plaats van u?+
Allebei goed. Zich klinkt iets formeler of ouderwetser; u is de gewone moderne standaard. Wast u zich? en Wast u u? zijn allebei prima.
Is wassen altijd wederkerend?+
Nee. Als er een lijdend voorwerp is, is het niet wederkerend: Ik was de auto. Het is alleen wederkerend als het voornaamwoord terugslaat op het onderwerp: Ik was me.