Gebiedende wijs
Werk sneller!
Wat het is
De gebiedende wijs geeft een bevel, instructie of verzoek. Het Nederlands laat het onderwerp weg en zet het werkwoord voorop, meestal met een uitroepteken.
- Directe bevelen: Kom hier!
- Instructies en recepten: Voeg twee eieren toe.
- Waarschuwingen en verzoeken: Pas op!
Hoe je hem vormt
Formule: de stam alleen voor een informeel bevel, of stam + -t met u vlak na het werkwoord voor een beleefd bevel:
- Zoek de stam op dezelfde manier als bij de tegenwoordige tijd: haal -en van het hele werkwoord af. Werken → stam werk.
- De uitgang hangt af van hoe formeel het bevel is. Voor:
- jij, jullie (informeel): de stam alleen. Werk!
- u (beleefd): stam + -t, met u vlak na het werkwoord. Werkt u!
| Vorm | werken | groeien |
|---|---|---|
| Informeel (jij, jullie) | Werk! | Groei! |
| Beleefd (u) | Werkt u! | Groeit u! |
Spelling: dezelfde stamregels als de tegenwoordige tijd
De stam van de gebiedende wijs is precies dezelfde stam die je al gebruikt voor de ik-vorm van de tegenwoordige tijd, dus dezelfde drie spellingregels gelden: een lange klinker schrijf je dubbel, een dubbele medeklinker laat je vallen, en v/z worden f/s aan het eind van een woord.
| Heel werkwoord | Gebiedende wijs |
|---|---|
| maken | Maak! |
| wonen | Woon! |
| leven | Leef! |
| reizen | Reis! |
| zitten | Zit! |
Deze vormen komen rechtstreeks uit de werkwoordenlijst die onze quiz oefent.
De enige echte uitzondering: zijn
Bij bijna elk werkwoord is de gebiedende wijs gewoon de stam, ook bij hebben (Heb!). De enige uitzondering is zijn: de stam zou ben geven, maar de echte gebiedende wijs is wees.
| Heel werkwoord | Gebiedende wijs |
|---|---|
| zijn | Wees! |
Veelgemaakte fouten
Zet u niet voor het werkwoord zoals in een gewone zin. U komt binnen is een mededeling; het bevel is Komt u binnen!, met u vlak na het werkwoord.
Ben! bestaat niet als gebiedende wijs van zijn; die is Wees! (Wees voorzichtig!).
Veelgestelde vragen over de gebiedende wijs
Hoe maak ik een bevel beleefder?+
Voeg alsjeblieft, even of maar toe: Schrijf het alsjeblieft op, Gooi dit even weg, Wacht maar op de bus.
Hoe klinkt een bevel ongeduldiger of directer?+
Voeg toch of nou eens toe: Doe het dan zelf toch, Ga nou eens zitten.
Is de gebiedende wijs onbeleefd in het Nederlands?+
Niet vanzelf: kale bevelen zijn heel gewoon bij instructies, recepten en waarschuwingen. Voor verzoeken aan andere mensen houden verzachtende woordjes als alsjeblieft of even het beleefd, en de beleefde u-vorm geeft extra respect aan.
Kun je een onderwerp toevoegen aan een Nederlands bevel?+
Ja, voor nadruk: Kom jij eens hier wijst iemand specifiek aan of klinkt ongeduldiger dan het kale Kom hier!.